D110 Seberang Manong 5
Gambaran Keseluruhan
D110 Seberang Manong 5 ialah varieti durian yang didaftarkan pada tahun 1970 dari Perak, yang menarik perhatian kerana satu ciri yang luar biasa: isinya digambarkan sebagai berwarna merah. Dalam dunia durian yang diusahakan (Durio zibethinus), isi berwarna merah amat jarang ditemui. Kebanyakan besar klon durian yang berdaftar di Malaysia menghasilkan isi dalam pelbagai ton kuning, krim, atau putih. Segelintir sahaja yang memaparkan ton jingga atau merah jambu. Merah tulen hampir tidak pernah didokumentasikan.
Keterangan Jabatan Pertanian (DOA) untuk D110 amat ringkas -- hanya dua sifat yang direkodkan: buah mempunyai duri panjang, dan isi berwarna merah. Tiada maklumat tentang rasa, tekstur, aroma, saiz, atau bentuk yang didokumentasikan. Ini menjadikan D110 antara entri yang paling sedikit diterangkan dalam daftar durian kebangsaan, namun juga antara yang paling mencetuskan rasa ingin tahu.
D110 didaftarkan oleh Yeop Abd. Rahman Bin Anjang Osman, seorang individu dari kawasan Seberang Manong di Perak. Pelapor yang sama turut mendaftarkan D109 Seberang Manong 4 pada tahun yang sama. D109 digambarkan sebagai mempunyai isi berwarna kuning merah jambu dengan sifat lemak, manis, bertekstur kasar, dan pejal, manakala D110 mendorong spektrum warna lebih jauh ke arah merah pekat. Kedua-dua pendaftaran ini bersama-sama menunjukkan wujudnya satu kelompok kepelbagaian genetik yang luar biasa dalam populasi durian di sekitar Seberang Manong -- pokok-pokok yang menghasilkan isi dengan warna yang jauh di luar julat biasa bagi spesies ini.
Adalah penting untuk membezakan D110 daripada spesies durian liar seperti Durio graveolens (durian merah Borneo), yang secara rutin menghasilkan isi merah dan jingga. D110 ialah klon berdaftar Durio zibethinus -- durian biasa -- menjadikan warna merahnya jauh lebih luar biasa dan, dari sudut genetik, lebih bernilai untuk dikaji.
Asal Usul & Sejarah
Seberang Manong ialah sebuah kawasan di daerah Kuala Kangsar, Perak, di bahagian utara Semenanjung Malaysia. Kuala Kangsar merupakan bandar diraja Perak yang terletak di sepanjang Sungai Perak, dalam kawasan yang mempunyai sejarah pertanian yang panjang termasuk penanaman getah, padi, dan buah-buahan. Kawasan sekitarnya berbukit dan berhutan, dengan dusun-dusun kampung yang telah lama wujud di mana pokok-pokok durian tua -- kebanyakannya tanpa nama dan tidak berdaftar -- telah tumbuh selama bergenerasi.
D110 didaftarkan dalam senarai klon durian kebangsaan pada tahun 1970, menjadikannya antara entri terawal dalam daftar DOA. Era 1960-an dan 1970-an merupakan tempoh apabila Jabatan Pertanian Malaysia secara sistematik mendokumentasikan varieti durian tempatan dari seluruh semenanjung, dan banyak pendaftaran daripada era tersebut mewakili pokok-pokok yang kemungkinan besar telah tumbuh selama berdekad-dekad sebelumnya.
Pelapor, Yeop Abd. Rahman Bin Anjang Osman, mendaftarkan sekurang-kurangnya dua varieti dari kawasan Seberang Manong: D109 (Seberang Manong 4) dan D110 (Seberang Manong 5). Penomboran ini mencadangkan bahawa sekurang-kurangnya tiga varieti lain dari kawasan yang sama telah didaftarkan sebelum kedua-duanya (Seberang Manong 1 hingga 3), menunjukkan bahawa kawasan tersebut diiktiraf sebagai mempunyai kepelbagaian durian yang bermakna. Gelaran "Yeop" dalam nama pelapor ialah gelaran kehormat Melayu yang terdapat di Perak, secara tradisinya dikaitkan dengan keluarga yang mempunyai kedudukan dalam hierarki feudal negeri tersebut.
Di luar fakta-fakta asas ini, hampir tiada dokumentasi awam tentang sejarah D110. Tiada rekod penanaman komersial, tiada ulasan rasa, dan tiada dokumentasi bergambar yang boleh dijumpai dalam sumber yang tersedia. Varieti ini wujud terutamanya sebagai satu baris catatan dalam daftar DOA -- satu rekod yang mengasyikkan tentang sebatang pokok durian berisi merah yang pernah tumbuh di dusun-dusun Perak.
Ciri-ciri
Keterangan DOA untuk D110 hanya merekodkan dua sifat fizikal:
Duri panjang. Buah mempunyai duri yang nyata panjang. Dalam morfologi durian, panjang dan bentuk duri digunakan sebagai ciri pengenalan, dan duri panjang sering dikaitkan dengan varieti kampung yang lebih tua. Tiada butiran lanjut tentang kepadatan duri, kelengkungan, atau warna kulit buah diberikan.
Isi berwarna merah. Inilah ciri yang paling menentukan. Keterangan DOA menggunakan perkataan "merah," yang dalam bahasa Melayu bermaksud merah secara jelas -- bukan merah jambu, bukan jingga, tetapi merah. Sebagai perbandingan, D109 dari kawasan yang sama digambarkan mempunyai isi "kuning merah jambu" (kuning kemerahan jambu), dan DOA menggunakan istilah warna yang lebih bernuansa apabila sesuai. Penggunaan "merah" sahaja untuk D110 mencadangkan pewarnaan yang benar-benar merah.
Pigmentasi merah dalam isi Durio zibethinus dipercayai berkaitan dengan kehadiran sebatian karotenoid atau antosianin, walaupun biokimia khusus bagi pewarnaan D110 belum dikaji. Dalam varieti durian lain, warna isi yang lebih dalam (jingga, ton kemerahan) kadangkala dikaitkan dengan rasa yang lebih kuat atau lebih kompleks, walaupun korelasi ini bukan universal.
Tiada maklumat yang tersedia tentang rasa, tekstur, aroma, saiz biji, saiz buah, atau bentuk D110 selain daripada dua sifat yang dinyatakan di atas. Kualiti pemakanan buah ini masih tidak didokumentasikan dalam sumber yang boleh diakses umum.
Ketersediaan
D110 Seberang Manong 5 secara praktiknya tidak boleh didapati dalam pasaran durian masa kini. Ia tidak muncul dalam senarai semaian komersial, forum pencinta durian, mahupun inventori gerai durian runcit. Tiada dusun komersial yang diketahui mengusahakan varieti ini.
Sama ada pokok asal atau keturunannya masih wujud di kawasan Seberang Manong, masih tidak diketahui. Banyak klon durian yang didaftarkan awal pada tahun 1960-an dan 1970-an telah hilang apabila dusun kampung lama ditebang untuk pembangunan atau ditanam semula dengan varieti yang dominan secara komersial. D110 mungkin masih bertahan dalam bentuk tertentu di dusun-dusun sekitar Kuala Kangsar, tetapi tiada dokumentasi awam yang mengesahkan perkara ini.
Bagi penyelidik dan pencinta durian yang berminat dengan kepelbagaian genetik, D110 mewakili tepat jenis varieti yang patut dicari. Sebatang pokok Durio zibethinus yang menghasilkan isi benar-benar merah mempunyai nilai saintifik yang besar -- baik untuk memahami asas genetik warna isi dalam durian mahupun untuk aplikasi pembiakan yang berpotensi. Jika spesimen hidup D110 masih wujud, ia akan mewakili satu khazanah warisan durian Malaysia yang amat jarang dan bernilai.