Gambaran Keseluruhan
D161 Merah merupakan varieti durian bersaiz besar yang didaftarkan pada tahun 1987 dari Selangor. "Merah" bermaksud merah dalam bahasa Melayu, namun nama ini agak mengelirukan dari segi warna isi buah -- Jabatan Pertanian menggambarkan warna isi sebagai "kuning jingga" (kuning kemerahan), bukan merah. Sama ada nama tersebut merujuk kepada sedikit warna kemerahan pada kulit buah, ciri tertentu pada kulit kayu atau daun pokok, ataupun sekadar nama tempatan yang menjadi sebutan biasa, tidak didokumentasikan.
Apa yang menjadikan D161 amat menarik ialah pendaftarnya. Lim Hai Chua dari Banting, Selangor, mendaftarkan tiga varieti durian dengan Jabatan Pertanian pada tahun yang sama: D160 Buluh Bawah (yang dikenali ramai sebagai Tekka dan kemudiannya dipasarkan sebagai Musang Queen), D161 Merah, dan D162 Tawa. Daripada tiga varieti "adik-beradik" oleh penanam yang sama ini, D160 berjaya meraih pengiktirafan nasional dan kejayaan komersial, manakala D161 dan D162 kekal jauh lebih kabur. D161 Merah merupakan yang paling kurang dikenali antara ketiganya.
Varieti ini menghasilkan buah yang besar dengan purata berat 3 kilogram, berbentuk eliptik panjang, berduri pendek, kulit berwarna hijau perang, dan isi berwarna kuning jingga yang berserat dengan rasa lemak manis. Ciri-ciri ini sepenuhnya diambil daripada rekod pendaftaran Jabatan Pertanian, memandangkan tiada catatan pencicipan bebas atau ulasan komersial mengenai D161 Merah yang dapat dikenal pasti.
Asal Usul & Sejarah
D161 didaftarkan pada 30 Jun 1987, tarikh yang sama dengan D160 dan D162, kesemuanya dikemukakan oleh Lim Hai Chua. Lim menetap di Banting, sebuah pekan di daerah Kuala Langat, Selangor, berdekatan kampung nelayan Tanjung Sepat. Beliau paling diingati kerana D160 Buluh Bawah -- varieti yang ditemuinya tumbuh sebagai anak benih liar di antara rumpun buluh, yang kemudiannya dikenali sebagai Tekka dan dijenamakan semula sebagai Musang Queen pada tahun 2015.
Hakikat bahawa Lim mendaftarkan tiga varieti berbeza pada tarikh yang sama menunjukkan beliau merupakan seorang penanam hobi yang aktif dan berpengetahuan luas, yang telah mengenal pasti beberapa pokok yang berpotensi di kawasannya. Daerah Banting dan tanah rendah sekitarnya telah lama menjadi kawasan penanaman durian yang pelbagai, dan berkemungkinan besar Lim mempunyai akses kepada pelbagai pokok anak benih dengan ciri-ciri yang berbeza.
Deskripsi rasmi Jabatan Pertanian menerangkan bahawa buah D161 bersaiz besar dengan purata berat 3 kilogram. Bentuknya eliptik panjang -- memanjang dan bujur. Durinya pendek dan kulitnya berwarna hijau perang. Isinya berwarna kuning jingga dengan tekstur berserat, ulasnya bersaiz besar, dan rasanya lemak manis -- gabungan kemanisan yang kaya dengan rasa berminyak yang tebal.
Berbeza dengan D160 yang mempunyai kisah asal usul yang kaya -- melibatkan anak benih yang tumbuh di bawah rumpun buluh dan pelbagai nama merentasi bahasa -- D161 Merah tidak membawa sebarang naratif yang diketahui selain data pendaftarannya. Lokasi pokok asal, keturunan induknya, dan sama ada ia merupakan anak benih liar atau pokok yang diusahakan, kesemuanya tidak didokumentasikan.
Ciri-ciri
Saiz dan berat. D161 dikelaskan sebagai bersaiz besar, dengan purata berat 3 kilogram. Ini meletakkannya dalam kelas berat yang sama dengan D160 Buluh Bawah, yang juga mempunyai purata sekitar 3 kg. Angka 3 kg merupakan purata yang dinyatakan, tetapi tiada julat berat yang diberikan.
Bentuk. Buah berbentuk eliptik panjang -- memanjang dan agak bujur, seakan-akan profil yang serupa dengan D160 dan D162. Bentuk ini lazim ditemui dalam kalangan varieti yang berasal dari Selangor, berbeza dengan bentuk yang lebih bulat pada sesetengah varieti dari negeri lain.
Duri. Duri D161 dinyatakan secara khusus sebagai pendek. Ini merupakan butiran pembeza yang penting -- duri D160 digambarkan sebagai kasar dan pendek, manakala rekod Jabatan Pertanian bagi D162 langsung tidak menyebut tentang duri. Duri yang pendek umumnya memudahkan pengendalian buah berbanding varieti yang berduri panjang dan tajam.
Kulit. Kulit buah berwarna hijau perang, deskripsi warna yang sama digunakan untuk D167 Buaya. Tiada maklumat mengenai ketebalan kulit diberikan, walaupun kehadiran duri yang pendek mungkin berkait dengan ketebalan kulit yang sederhana.
Isi. Isi buah berwarna kuning jingga -- warna yang hangat dan konsisten dengan D160 serta banyak varieti Selangor yang lain. Ulasnya bersaiz besar. Yang ketara, deskripsi Jabatan Pertanian menyertakan perkataan "berserat," menunjukkan kualiti bertekstur dan berserabut pada isi buah. Sifat berserat ini membezakan D161 daripada tekstur D160 yang licin dan halus, dan menunjukkan pengalaman makan yang berlainan -- berkemungkinan lebih berstruktur dan kurang cair di mulut.
Rasa. Deskripsi rasa rasmi ialah "lemak manis" -- bermakna rasa yang kaya dan berminyak disertai kemanisan. Ini merupakan deskripsi yang sama digunakan untuk D160 dan D167, menunjukkan kemanisan sebagai nota utama dengan rasa berminyak yang kaya. Tiada kepahitan yang dinyatakan.
Aroma. Tiada maklumat rasmi mengenai aroma.
Tekstur berserat mungkin merupakan ciri yang paling membezakan D161 berbanding varieti adik-beradiknya. D160 Tekka terkenal dengan isinya yang licin dan berlemak, manakala D161 Merah menawarkan pengalaman sentuhan yang berbeza. Sama ada perkara ini menyumbang kepada kekurangan tarikan komersialnya, walaupun munasabah untuk diandaikan, masih belum dapat dipastikan.
Ketersediaan
D161 Merah amat jarang ditemui dan tidak diketahui mempunyai sebarang penanaman komersial. Ia tidak muncul dalam katalog penjual durian, platform e-dagang, atau forum peminat durian dalam apa jua cara yang bermakna. Jabatan Pertanian tidak mengeluarkan sebarang syor penanaman untuk D161, dan ia tidak menerima perhatian pemasaran seperti yang diberikan kepada adiknya D160.
Kekaburan varieti ini diperkukuhkan lagi oleh kejayaan D160 Buluh Bawah. Apabila sumbangan Lim Hai Chua kepada penanaman durian dibincangkan, perbualan sentiasa tertumpu kepada Tekka atau Musang Queen. D161 Merah dan D162 Tawa kadangkala disebut sebagai nota kaki -- "varieti lain yang didaftarkan oleh orang yang sama" -- tetapi kedua-duanya tidak membangunkan pengikut tersendiri.
Berkemungkinan pokok D161 masih wujud di kawasan Banting, Selangor, sama ada sebagai spesimen asal atau sebagai klon cantuman. Walau bagaimanapun, tiada laporan mengenai buah D161 yang dijual atau diedarkan yang ditemui. Secara praktikal, D161 Merah kekal sebagai satu nama dalam daftar Jabatan Pertanian dan satu peringatan bahawa tidak setiap varieti yang didaftarkan akan memperoleh pengiktirafan -- walaupun didaftarkan serentak dengan satu varieti yang kemudiannya menjadi bintang.